Kanser tanısı alan bir kişinin karşısına kısa süre içinde pek çok farklı tıbbi terim ve uzmanlık alanı çıkar. Cerrahi onkoloji, radyasyon onkolojisi, patoloji, radyoloji ve tıbbi onkoloji bunların başlıcalarıdır. Bu alanlar birbirinden bağımsız çalışmaz; kanserin türüne ve evresine göre tedavi planı çoğu zaman farklı uzmanlıkların birlikte değerlendirmesiyle oluşturulur.
Tıbbi onkoloji, kanserin özellikle ilaçlarla tedavisi ve bu tedavilerin hastaya uygun biçimde planlanması, uygulanması ve izlenmesiyle ilgilenen uzmanlık alanıdır. Kemoterapi bu alanın önemli bir parçası olmakla birlikte tıbbi onkolojinin çalışma alanı yalnızca kemoterapiden ibaret değildir. Hedefe yönelik tedaviler, immünoterapiler ve hormon tedavileri de uygun hastalarda tıbbi onkolog tarafından planlanabilir.
Tedavinin amacı da her hastada aynı değildir. Bazı durumlarda ameliyat veya radyoterapi öncesinde tümörü küçültmek, bazı durumlarda ameliyat sonrasında hastalığın tekrarlama riskini azaltmak, bazı durumlarda ise ilerlemiş hastalığı kontrol altında tutmak ve yaşam kalitesini korumak hedeflenebilir.
Tıbbi Onkoloji Nedir?
Tıbbi onkoloji, kanser hastalarının sistemik ilaç tedavilerini planlayan ve takip eden tıp uzmanlık alanıdır. “Sistemik” ifadesi, tedavinin yalnızca tümörün bulunduğu bölgeyi değil, vücudun genelini etkileyebilen ilaçlarla gerçekleştirilmesini anlatır.
Tıbbi onkologlar hastanın kanserinin:
- hangi organdan kaynaklandığını,
- tümörün özelliklerini,
- hastalığın evresini,
- patolojik özelliklerini,
- gerektiğinde moleküler ve biyobelirteç sonuçlarını,
- hastanın genel sağlık durumunu,
- daha önce aldığı tedavileri
birlikte değerlendirerek tedavi seçeneklerini belirler.
Bu nedenle aynı kanser türüne sahip iki kişinin tedavi planının birebir aynı olması beklenmez. Kanser tedavisinde hastalığın özellikleri kadar kişinin genel sağlık durumu ve önceki tedavilere verdiği yanıt da önemlidir.
Tıbbi Onkolog Ne Yapar?
Tıbbi onkoloğun görevi yalnızca kemoterapi yazmak veya uygulamak değildir. Tedavi sürecinin önemli bir bölümünde karar verici ve takip edici bir rol üstlenir.
Kanser tanısı sonrasında hastayı değerlendirir
Patoloji raporu, görüntüleme sonuçları, ameliyat bilgileri ve diğer tetkikler birlikte değerlendirilir. Kanserin türü ve yaygınlığı hakkında mümkün olduğunca net bir tablo oluşturulması tedavi planının temelini oluşturur.
Hastalığın evresini ve özelliklerini değerlendirir
Kanserin yalnızca hangi organda bulunduğu değil, çevre dokulara veya uzak organlara yayılıp yayılmadığı da tedavi seçiminde önem taşır. Evreleme için görüntüleme yöntemleri, patolojik değerlendirmeler ve gerektiğinde başka testlerden yararlanılır.
İlaç tedavisini planlar
Uygun hastalarda kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler, immünoterapiler veya hormon tedavileri kullanılabilir. Bazı hastalarda bu tedavilerden biri, bazı hastalarda ise farklı tedavilerin birlikte veya ardışık biçimde kullanılması gündeme gelebilir.
Tedavi sırasında hastayı takip eder
Tedavi başladıktan sonra yalnızca tümörün tedaviye yanıtı değil, kan değerleri, organ fonksiyonları, yan etkiler ve hastanın genel durumu da takip edilir.
Gerekli görüldüğünde tedavinin dozu, uygulama aralığı veya tedavi yaklaşımı yeniden değerlendirilir.
Yan etkilerin yönetilmesine yardımcı olur
Kanser tedavisinde kullanılan ilaçların istenmeyen etkileri ilaca ve kişiye göre değişebilir. Bulantı, yorgunluk, kan hücrelerinde azalma, ağız yaraları, cilt değişiklikleri veya enfeksiyon riskinde artış gibi farklı sorunlar görülebilir.
Her yan etki her hastada ortaya çıkmaz ve yan etkinin görülmesi tedavinin mutlaka bırakılacağı anlamına gelmez. Önemli olan ortaya çıkan şikâyetin değerlendirilmesi ve uygun şekilde yönetilmesidir.
Tedavi sonrasında takip yapar
Tedavi tamamlandıktan sonra da hastanın düzenli kontrolleri devam edebilir. Takip programının sıklığı ve içeriği kanserin türüne, evresine, uygulanan tedavilere ve kişinin durumuna göre değişir.
Tıbbi Onkoloji Hangi Kanserlerle İlgilenir?
Tıbbi onkoloji çok geniş bir kanser grubuyla ilgilenir. Bunlar arasında:
- Meme kanseri
- Akciğer kanseri
- Kolon ve rektum kanserleri
- Mide ve yemek borusu kanserleri
- Pankreas kanseri
- Karaciğer ve safra yolları kanserleri
- Böbrek kanseri
- Mesane ve diğer idrar yolu kanserleri
- Prostat kanseri
- Yumurtalık ve diğer jinekolojik kanserler
- Baş ve boyun kanserleri
- Melanom ve bazı diğer deri kanserleri
- Beyin tümörleri
- Sarkomlar ve diğer bazı nadir tümörler
gibi pek çok hastalık yer alır.
Bununla birlikte kanser tedavisinin hangi uzmanlık tarafından yürütüleceği, kanserin türüne ve hastanın ihtiyaçlarına göre değişebilir. Özellikle kan hastalıklarının önemli bir bölümü hematolojinin alanına girer. Bu nedenle “kanser” kelimesi tek başına hangi uzmanlığa başvurulacağını belirlemek için yeterli değildir.
Tıbbi Onkolojide Hangi Tedaviler Kullanılır?
Kanser tedavisinde tek bir yöntemden söz etmek doğru değildir. Hastalığın özelliklerine göre farklı tedavi yaklaşımları kullanılabilir.
Kemoterapi
Kemoterapi, kanser hücrelerinin çoğalmasını engellemeyi veya onları yok etmeyi amaçlayan ilaç tedavisidir. Bazı kemoterapi ilaçları hızla bölünen hücreleri etkilediğinden saç kökleri ve sindirim sistemi hücreleri gibi sağlıklı dokular da tedaviden etkilenebilir.
Kemoterapi;
- ameliyattan önce,
- ameliyattan sonra,
- radyoterapiyle birlikte veya farklı zamanlarda,
- ileri evre hastalıkta hastalığı kontrol etmek amacıyla
kullanılabilir.
Kemoterapinin uygulanma şekli de kullanılan ilaca göre değişir. Damar yoluyla uygulanabildiği gibi bazı ilaçlar ağızdan alınabilir.
Hedefe yönelik tedaviler
Hedefe yönelik tedaviler, kanser hücrelerinin büyümesi ve çoğalmasında rol oynayan belirli moleküler özellikleri hedeflemeye çalışır. Bu nedenle her hastaya otomatik olarak uygulanmaz.
Bazı kanserlerde tedavi seçiminin yapılabilmesi için tümör dokusunda belirli biyobelirteçlerin veya moleküler değişikliklerin araştırılması gerekebilir. Bu yaklaşım, kanser tedavisinde kişiselleştirilmiş tedavinin önemli parçalarından biridir.
“Hedefe yönelik tedavi” veya günlük dilde kullanılan “akıllı ilaç” ifadesi, tek bir ilaç grubunu ifade etmez. Farklı mekanizmalarla çalışan çok sayıda ilaç bu başlık altında değerlendirilebilir.
İmmünoterapi
İmmünoterapi, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerine karşı oluşturduğu yanıtı güçlendirmeyi veya yeniden yönlendirmeyi amaçlayan tedavileri kapsar. Bazı kanserlerde önemli bir tedavi seçeneği haline gelmiştir.
Ancak immünoterapinin her kanser türünde ve her hastada kullanılabileceği düşünülmemelidir. Tedavi kararı kanserin türüne, moleküler özelliklerine, hastalığın evresine ve hastanın genel durumuna göre verilir.
Hormon tedavileri
Bazı kanserlerin büyümesi belirli hormonların etkisiyle ilişkili olabilir. Özellikle hormon reseptörleri bulunan bazı meme ve prostat kanserlerinde hormonların etkisini azaltmaya yönelik tedaviler kullanılabilir.
Bu tedaviler, kemoterapiden farklı bir mekanizmayla çalışır ve uygun hastalarda uzun süreli tedavi planının parçası olabilir.
Kanser Tedavisi Nasıl Belirlenir?
Kanser tedavisi yalnızca tümörün bulunduğu organa bakılarak belirlenmez.
Örneğin aynı organda gelişen iki tümörün biyolojik özellikleri farklı olabilir. Bu nedenle patoloji raporu, tümörün evresi ve bazı durumlarda moleküler testler tedavi seçiminde önemli bilgiler sağlar.
Tedavi planlanırken ayrıca kişinin:
- yaşı,
- genel sağlık durumu,
- başka hastalıkları,
- kullandığı ilaçlar,
- böbrek ve karaciğer fonksiyonları,
- daha önce aldığı kanser tedavileri
gibi özellikleri de dikkate alınabilir.
Özellikle karmaşık vakalarda karar, farklı uzmanlık alanlarının bir araya geldiği multidisipliner tümör konseylerinde değerlendirilebilir. Cerrahi, radyasyon onkolojisi, patoloji, radyoloji ve tıbbi onkoloji bu değerlendirmelerde birlikte rol alabilir.
Tıbbi Onkoloji ile Cerrahi Onkoloji Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki alanın temel çalışma yöntemleri farklıdır.
Cerrahi onkoloji, kanserli dokunun ameliyatla çıkarılması ve cerrahi tedavinin planlanmasıyla ilgilenir.
Tıbbi onkoloji ise ağırlıklı olarak ilaç tedavileriyle ilgilenir. Kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler, immünoterapiler ve hormon tedavileri bu alanın başlıca tedavi yöntemleridir.
Ancak bu, hastanın yalnızca bir uzman tarafından takip edileceği anlamına gelmez. Birçok kanserde cerrahi ve ilaç tedavileri birbirini tamamlayabilir.
Tıbbi Onkoloji ile Radyasyon Onkolojisi Arasındaki Fark Nedir?
Radyasyon onkolojisi, kanser tedavisinde iyonlaştırıcı radyasyonun kullanılmasıyla ilgilenir.
Tıbbi onkoloji ise sistemik ilaç tedavilerini yürütür.
Bazı hastalarda radyoterapi ve ilaç tedavisi aynı tedavi planının parçaları olabilir. Hangi yöntemin ne zaman uygulanacağı kanserin türüne, evresine ve tedavi amacına göre belirlenir.
Tıbbi Onkoloğa Ne Zaman Başvurulur?
Tıbbi onkolojiye başvurmak için kişinin mutlaka kemoterapi alıyor olması gerekmez.
Özellikle kanser tanısı kesinleştiğinde, hastalığın evresinin değerlendirilmesi ve tedavi seçeneklerinin belirlenmesi için tıbbi onkoloji görüşü gerekebilir.
Bunun yanında;
- Ameliyat sonrasında ek ilaç tedavisi gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi,
- Ameliyat öncesinde ilaç tedavisi uygulanmasının uygun olup olmadığının belirlenmesi,
- İleri evre veya metastatik hastalıkta sistemik tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi,
- Hedefe yönelik tedavi veya immünoterapinin uygun olup olmadığının araştırılması,
- Daha önce uygulanmış tedaviye rağmen hastalık ilerlediğinde yeni seçeneklerin değerlendirilmesi
gibi durumlarda da tıbbi onkolojiye başvurulabilir.
Kanser şüphesi bulunan ancak henüz tanısı kesinleşmemiş kişilerin ilk başvuru yapacağı bölüm ise şikâyetin kaynağına göre değişebilir. Tıbbi onkoloji esas olarak kanser tanısı ve tedavi planlaması aşamasında devreye girer.
İlk Tıbbi Onkoloji Muayenesinde Neler Değerlendirilir?
İlk görüşmede doktor, hastalığın tanısını ve şimdiye kadar yapılan işlemleri ayrıntılı şekilde değerlendirmek ister.
Bu nedenle varsa:
- Patoloji raporu,
- Biyopsi sonucu,
- Ameliyat raporu,
- Epikriz,
- Tomografi, MR, PET/BT ve diğer görüntüleme raporları,
- Daha önce kullanılan kanser ilaçlarının bilgileri,
- Güncel kan tahlilleri,
- Daha önceki tedavilere ait belgeler
görüşmeye götürülmelidir.
Tıbbi onkolog bunları değerlendirdikten sonra mevcut bilgilerin tedavi kararı için yeterli olup olmadığını belirleyebilir. Gerektiğinde ek tetkik veya moleküler inceleme istenebilir.
Kanser Tedavisinde Moleküler Testler Neden Önemli Olabilir?
Kanser hücrelerinde normal hücrelerden farklı genetik veya moleküler değişiklikler bulunabilir. Bu değişikliklerin bazıları tümörün davranışı veya belirli tedavilere yanıt verme ihtimali hakkında bilgi sağlayabilir.
Özellikle hedefe yönelik tedavilerin kullanılabileceği bazı kanserlerde biyobelirteç testleri, tedavi seçiminin önemli bir parçası olabilir. Ancak her kanser hastasının aynı moleküler testlere ihtiyacı yoktur; hangi testin yapılacağı kanserin türüne ve klinik duruma göre belirlenir.
Bu nedenle internetten görülen belirli bir gen testi veya ilacın her hasta için gerekli olduğu düşünülmemelidir.
Tıbbi Onkolojide Tedavi Süreci Ne Kadar Sürer?
Bunun tek bir süresi yoktur.
Tedavinin süresi;
- kanserin türüne,
- evresine,
- tedavinin amacına,
- kullanılan ilaçlara,
- tedaviye verilen yanıta,
- ortaya çıkan yan etkilere
göre değişebilir.
Bazı tedaviler belirli sayıda kür şeklinde planlanırken bazı hedefe yönelik tedaviler veya hormon tedavileri daha uzun süre kullanılabilir. İmmünoterapinin süresi de kullanılan tedavi ve hastalığın durumuna göre farklılık gösterebilir.
Bu nedenle “kemoterapi kaç ay sürer?” veya “immünoterapi ne kadar devam eder?” sorularına hastanın kanser türünü ve tedavi planını bilmeden kesin bir süre vermek doğru değildir.
Tıbbi Onkoloji Takibinde Yan Etkiler Neden Önemlidir?
Kanser tedavisinde amaç yalnızca tümörü kontrol etmek değildir. Hastanın tedavi sırasında mümkün olduğunca güvenli ve yaşam kalitesini koruyarak ilerlemesi de tedavinin önemli bir parçasıdır.
Kullanılan ilaca bağlı olarak enfeksiyon riski, kan hücrelerinde düşme, bulantı, ishal, kabızlık, yorgunluk, cilt değişiklikleri, nörolojik yakınmalar veya başka yan etkiler ortaya çıkabilir.
İmmünoterapilerde ise bağışıklık sisteminin aşırı aktive olmasına bağlı olarak farklı organları etkileyebilen yan etkiler görülebilir. Hedefe yönelik tedavilerin de kendilerine özgü yan etki profilleri vardır.
Bu nedenle kanser tedavisi sırasında yeni veya belirgin bir şikâyet ortaya çıktığında bunun tedaviyi yürüten sağlık ekibine bildirilmesi önemlidir.
İlerlemiş Kanserde Tıbbi Onkolojinin Rolü
Kanserin ileri evrede olması, tedavi seçeneğinin bulunmadığı anlamına gelmez. Bununla birlikte tedavinin amacı hastadan hastaya değişebilir.
Bazı durumlarda tümörün küçültülmesi veya hastalığın uzun süre kontrol altında tutulması hedeflenirken, bazı durumlarda belirtilerin azaltılması ve yaşam kalitesinin mümkün olduğunca korunması ön plana çıkabilir.
Bu aşamada tıbbi onkoloji; sistemik kanser tedavisinin yanı sıra ağrı, bulantı, iştahsızlık ve benzeri kanserle veya tedaviyle ilişkili sorunların yönetimi için destekleyici ve palyatif bakım ekipleriyle de birlikte çalışabilir.
Tıbbi Onkoloji Hakkında Bilinmesi Gereken En Önemli Nokta
Tıbbi onkoloji denildiğinde yalnızca “kemoterapi” düşünmek artık bu uzmanlık alanının kapsamını tam olarak karşılamaz. Günümüzde kanser tedavisi; kemoterapinin yanı sıra hedefe yönelik tedaviler, immünoterapiler, hormon tedavileri ve bazı durumlarda farklı tedavi yöntemlerinin birlikte kullanıldığı daha geniş bir yaklaşımı içerir. Kanser tedavisindeki yeni ilaç ve tedavi yöntemleri sürekli araştırılmakta ve mevcut tedavilerin nasıl daha etkili ve güvenli kullanılabileceği üzerinde çalışmalar sürmektedir.
Hangi tedavinin uygun olduğu ise internet üzerindeki genel bilgilerden veya başka bir hastanın tedavisinden yola çıkarak belirlenemez. Bunun için hastalığın patolojik ve klinik özelliklerinin, evresinin ve kişinin genel durumunun birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Tıbbi onkoloji neye bakar?
Tıbbi onkoloji, kanser hastalarının özellikle ilaçla tedavisi ve takip süreciyle ilgilenir. Kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler, immünoterapi ve hormon tedavileri uygun hastalarda bu alanın tedavi seçenekleri arasında yer alır.
Tıbbi onkolog kemoterapi mi verir?
Tıbbi onkolog kemoterapinin gerekip gerekmediğini değerlendirir, uygun ilaç ve tedavi planını belirler ve tedavi sürecini takip eder. Ancak tıbbi onkolojinin çalışma alanı kemoterapiyle sınırlı değildir.
Tıbbi onkoloji ile medikal onkoloji aynı şey midir?
Evet. “Tıbbi onkoloji” ve “medikal onkoloji” Türkiye’de aynı uzmanlık alanını ifade etmek için kullanılabilir.
Kanser tanısı konmadan tıbbi onkoloğa gidilir mi?
Kanser şüphesinin değerlendirilmesi için ilk başvurulacak bölüm şikâyete ve klinik duruma göre değişebilir. Tıbbi onkoloji daha çok kanser tanısı kesinleşmiş veya kanser tedavisi açısından değerlendirilmesi gereken hastaların takip ve tedavisinde görev alır.
Tıbbi onkoloji sadece ileri evre kanserlerle mi ilgilenir?
Hayır. Tıbbi onkoloji erken evre kanserlerde de tedavi planının bir parçası olabilir. Örneğin ameliyat öncesinde tümörü küçültmek veya ameliyat sonrasında hastalığın tekrarlama riskini azaltmak amacıyla ilaç tedavileri kullanılabilir.
Hedefe yönelik tedavi herkes için uygun mudur?
Hayır. Hedefe yönelik tedaviler belirli moleküler veya biyolojik özelliklere sahip kanserlerde etkili olabilir. Bu nedenle bazı hastalarda tümör dokusunun biyobelirteç veya moleküler açıdan incelenmesi gerekebilir.
